Η ημέρα των νεκρών (Μεξικό)

 

Ο εορτασμός της ημέρας των νεκρών (día de los muertos) έχει τις ρίζες του στην Προκολομβιανή εποχή και στους ιθαγενείς πολιτισμούς της Κεντρικής Αμερικής (Αztecas, Mayas, Purepechas, Nahuas, Totonacas κ.α.). Στη θρησκευτική και κοινωνική αντίληψη των αυτόχθονων κοινοτήτων ο θάνατος αποτελούσε συνέχεια της ζωής και μέρος της ανθρώπινης φύσης. Έτσι, μέσω των ιδιαίτερων εθίμων τους επιδίωκαν να αποδώσουν τιμές προς τις ψυχές των προγόνων τους. Μετά από την κατάκτηση της Λατινικής Αμερικής από τους Ισπανούς η γιορτή αυτή πήρε άλλη μορφή, καθώς εξαιτίας της συγχώνευσης της με την καθολική πίστη και την εορτή των Αγίων Πάντων δέχτηκε αισθητές αλλαγές. Μια απ’ αυτές, είναι το ότι σε αντίθεση με την παράδοση των αυτόχθονων κοινοτήτων, πλέον η γιορτή των νεκρών γιορτάζεται κάθε χρόνο κατά την 1η και 2η ημέρα του Νοέμβρη.

Κατά τη διάρκεια αυτής της γιορτής οι Μεξικάνοι στολίζουν με λουλούδια τους τάφους των νεκρών, ενώ στα σπίτια τους τοποθετούν μικρούς βωμούς έτσι ώστε να μπορούν οι ψυχές, οι οποίες σύμφωνα με την παράδοση επιστρέφουν για λίγες μέρες στη γη, να επισκέπτονται τους συγγενείς τους. Τη σημασία του θανάτου στην παράδοση των αυτοχθόνων κοινοτήτων και των απογόνων τους, αντιλαμβανόμαστε μέσα από την ιδιαίτερη αφοσίωση και τη φροντίδα που προσδίδουν τόσο στους τάφους των αγαπημένων τους προσώπων, όσο και στα υπόλοιπα έθιμα που πραγματοποιούν προς τιμή τους, κατά τη διάρκεια όλων αυτών των ετών. Εξαιτίας της πεποίθησης τους ότι οι νεκροί έχουν ζωή, μέρος της λατρείας μέχρι και σήμερα αποτελεί η προετοιμασία του φαγητού που συνήθιζε να τρώει ο νεκρός, έτσι ώστε να έχει ενέργεια στην μετέπειτα μετάβασή του στον ουρανό. Για τους ιθαγενείς, η εορτή αυτή δεν αποτελεί ένα συνηθισμένο έθιμο, αλλά ένα σημαντικό μέρος της θρησκευτικής και κοινωνικής τους συγκρότησης, που επιβάλλεται να διαφυλαχθεί.

Δυστυχώς, οι πιο πολλοί από εμάς δεν γνωρίζουμε το ακριβές περιεχόμενο της θρησκευτικής πίστης των ιθαγενών λαών, με αποτέλεσμα να μην μπορούμε να καταλάβουμε το βαθύτερο νόημα των εθίμων που λαμβάνουν χώρα εκείνες τις ημέρες, όπως επίσης και το τι αντιπροσωπεύουν. Στο προκολομβιανό Μεξικάνικο ημερολόγιο των Αζτέκων παρατηρούμε ότι υπάρχουν τουλάχιστον 6 γιορτές αφιερωμένες στους νεκρούς, από τις οποίες η πιο σημαντική ήταν αυτή που ήταν αφιερωμένη στους θεούς Mictecacihuatl και Mictlantecuhtli, τους βασιλείς του Mictlán. To Mictlán ήταν ένας από τους προορισμούς των νεκρών, όπως επίσης και το Tonatiuhichan για τα άτομα που είχαν σκοτωθεί στον πόλεμο, το Tlalocán για αυτούς που είχαν πεθάνει εξαιτίας διαφόρων ασθενειών και το Tonacacuauhtitlan για τα νεκρά παιδιά. Το πιο σημαντικό, είναι ότι σε αντίθεση με την χριστιανική πίστη, οι ψυχές των νεκρών δεν διαχωρίζονταν στην κόλαση ή στον παράδεισο, αλλά έφταναν στον προορισμό τους μετά από διάφορες δοκιμασίες που διαρκούσαν 4 χρόνια. Σίγουρα, η γνώση του βαθύτερου περιεχομένου της ιθαγενικής πίστης και κατά συνέπεια η γνώση του νοήματος των εθίμων που πραγματοποιούνται εκείνες τις ημέρες, μας κάνουν να εκτιμούμε περισσότερο αυτή τη γιορτή.

 

   


Fuentes:

  • Conaculta, «Patrimonio de la humanidad. La festividad indígena dedicada a los muertos en México», La festividad  indígena dedicada a los muertos en México. Patrimonio cultural y turismo. Cuadernos 16 (México: Conaculta), 13 –  22
  • Keraudren, Patrick Johansson. «Días de muertos en el mundo náhuatl prehispánico.» Estudios de cultura Náhuatl 34 (2003): 167 – 203
  • Durán, Diego. The history of the Indies of New Spain. (University of Oklahoma Press, 1994).

Natasa Panayi

(Hispanic Language and Civilization Studies)




You May Also Like

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *